*ఆతిథ్య సత్కార - ధర్మములు*
*అతిథి అంటే* ???
'న విద్యతే తిథిః యస్య సః' - అంటే, తిథి, వార, నక్షత్ర నియమం లేకుండా, ముందస్తు సమాచారం ఇవ్వకుండా అకస్మాత్తుగా ఇంటికి వచ్చేవాడు అని అర్థం.
*అభ్యాగతః:
అంటే స్వయంగా వెతుక్కుంటూ వచ్చినవాడు అని అర్థం.
******
మన ఇంటికి వచ్చిన అతిథికి మన దగ్గర ఏమీ లేకపోయినా కనీసం ఈ నాలుగు అందించాలని శాస్త్రం
తృణాని భూమిరుదకం వాక్చతుర్థీ చ సూనృతా |
ఏతాన్యపి సతాం గేహే నోచ్ఛిద్యంతే కదాచన ||
సజ్జనుల ఇళ్లలో ఈ నాలుగు వస్తువులు ఎప్పుడూ తక్కువ కావు
*తృణాని: కూర్చోవడానికి చాప లేదా ఆసనం.
*భూమిః: విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి స్థలం.
*ఉదకం: దాహాన్ని తీర్చడానికి నీరు.
*సూనృతా వాక్: ప్రియమైన (మంచి) మాట.
******
*శత్రువు వచ్చినా ఆదరించాలి*
మహాభారతంలోని శాంతి పర్వం ప్రకారం, శత్రువు ఇంటికి వచ్చినా అతనికి తగిన గౌరవం ఇవ్వాలని ఉన్నది.
అసంపన్నః కులేఽపి స్యాదాగతః పరమోఽతిథిః |
యథాశక్తి ప్రపూజ్యోఽయం న త్వపూజ్యో విసర్జయేత్ ||
ఇంటికి వచ్చిన వాడు ఏ కులస్థుడైనా, ఏ హోదాలో ఉన్నవాడైనా అతను గొప్ప అతిథే , శక్తి ఉన్నంతలో అతడిని పూజించి పంపాలి కానీ, అవమానించి పంపకూడదు.
******"
*అతిథిని పంపేటప్పుడు (ప్రదక్షిణ పూర్వకం)*
అతిథి వెళ్లేటప్పుడు కూడా వారి పట్ల గౌరవాన్ని ప్రదర్శించాలని శాస్త్రం .
అభిగమ్యోత్తమం విద్వాన్ ప్రణమ్య చ యథావిధి |
అనుగమ్య చ సీమాంతం విసృజేత్ ప్రియవాక్యతః ||
అతిథి వెళ్లేటప్పుడు వారిని సాగనంపడానికి ఇంటి గడప దాటి కొంత దూరం వరకు (గ్రామ పొలిమేర వరకు అని పూర్వకాలంలో అనేవారు) వెళ్లి, ప్రియమైన మాటలు చెప్పి పంపాలి.
*చెట్టు తనను నరకడానికి గొడ్డలి పట్టుకుని వచ్చిన వాడికి కూడా నీడను ఇస్తుంది. ఆ దృష్టాంతంతో ఆతిథ్యం గురించి ఇలా
ఛేత్తురప్యాశ్రయం ఛాయాం నోపసంహరతే ద్రుమః |
అతిథిం పూజయేత్తస్మాత్ యథాశక్తి విధానతః ||
తనను నరికే వానికి కూడా చెట్టు నీడను ఇవ్వడం మానదు. అలాగే మనిషి కూడా తన శక్తి మేరకు ఇంటికి వచ్చిన అతిథిని పూజించాలి.
*******
*అతిథిని నిరాశపరచకూడదు*
అతిథి నిరాశతో వెనుదిరిగి వెళితే, అది ఇంటి యజమానికి శ్రేయస్కరం కాదు.
అతిథిర్యస్య భగ్నాశో గృహాత్ప్రతినివర్తతే |
స తస్మై దుష్కృతం దత్త్వా పుణ్యమాదాయ గచ్ఛతి ||
ఎవరి ఇ ఇంటి నుండైతే అతిథి ఆశ కోల్పోయి (ఆదరణ లభించక) తిరిగి వెళ్ళిపోతాడో, ఆ అతిథి తన పాపాన్ని ఇంటి యజమానికి ఇచ్చి, ఆ యజమాని చేసుకున్న పుణ్యాన్ని తాను తీసుకువెళతాడు.
ఇలా అతిథి అంటే తిథి, వారం చెప్పకుండా అకస్మాత్తుగా వచ్చేవారు ఆ అతిథిని సంతోషపెడితే సకల దేవతలు సంతోషించినట్లేనని మన పురాణాలు వచనం.
****************************************
ఆ ఆతిథ్యం పొందే వ్యక్తి పాటించాల్సిన నియమాలు*?????
అతిథి నిర్వచనం
"ఏక రాత్రం తు నివసన్ అతిథిర్ బ్రాహ్మణః స్మృతః
నానిత్యం హి స్థితో యస్మాత్ తస్మాద్ అతిథిరుచ్యతే ||"
ఒకే రాత్రి నివసించేవాడిని 'అతిథి' అంటారు. అంటే, వచ్చిన వ్యక్తి ఎక్కువ కాలం ఉండి యజమానికి భారం కాకూడదని దీని అర్థం. తిథి, వార నియమాలు లేకుండా వచ్చి, కొద్దిసేపు లేదా ఒక రాత్రి మాత్రమే ఉండి వెళ్ళేవాడే నిజమైన అతిథి.
*ఒకరి ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు ప్రవర్తన*
ఎవరైనా ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు ఆ ఇంటి పరిస్థితులను గౌరవించాలి
"అమంత్రితాః ప్రవిశంతి హ్యకృతాశ్చైవ భాషిణః |
అవిశ్వస్తే విశ్వసంతి మూఢచేతా నరాధమః ||"
పిలవకుండా లోపలికి వెళ్ళేవాడు, అడగకుండానే అతిగా మాట్లాడేవాడు, నమ్మకూడని వారిని నమ్మేవాడు "మూఢుడు" (తెలివి తక్కువ వాడు) అని పిలవబడతాడు. కాబట్టి అతిథిగా వెళ్ళినప్పుడు అనుమతి కోరడం, మితంగా మాట్లాడటం చాలా ముఖ్యం.
*భోజనం విషయంలో అతిథి ధర్మం*
ఆ అతిథి భోజనం పెట్టినప్పుడు ఎలా ఉండాలి
"న నింద్యాత్ అన్నం తద్ వ్రతమ్"
పెట్టే ఆహారం రుచిగా ఉన్నా, లేకపోయినా దాన్ని నిందించకూడదు. యజమాని ఎంత ప్రేమతో పెట్టాడో గమనించి, తృప్తిగా భుజించాలి. వడ్డించేవారిని ఇబ్బంది పెట్టేలా కోరికలు కోరకూడదు.
*వినయం మరియు గౌరవం*
అతిథికి ఉండాల్సిన లక్షణాల గురించి భర్తృహరి సుభాషితాలలో ఇలా ఉంది
"ప్రియతమమ్ వినయేన సమాచరేత్"
ఎక్కడికి వెళ్ళినా వినయంతో ప్రవర్తించాలి. అతిథిగా వెళ్ళినప్పుడు మన గొప్పలు చెప్పుకోవడం కంటే, ఆ ఇంటి యజమానిని గౌరవించడం ఉత్తమ లక్షణం.
*సదాచారం సత్ప్రవర్తన*
"దురాచారో హి పురుషో లోకే భవతి నిందితః |
దుఃఖభాక్ చ సతతం వ్యాధితోఽల్పాయురేవ చ ||"
పరుల ఇంటికి వెళ్ళినప్పుడు దుష్ప్రవర్తన (చెడు పనులు, దొంగతనంగా చూడటం, రహస్యాలు వినడం) చేసే వ్యక్తి సమాజంలో నిందల పాలవుతాడు. కాబట్టి అతిథి ఎప్పుడూ పరిశుభ్రతను, పద్ధతిని పాటించాలి.
సంక్షిప్తంగా అతిథి పాటించాల్సిన నియమాలు చూద్దాం (Checklist)నియమం వివరణ
*అనుమతి (Permission) ఏ వస్తువునైనా తాకేముందు, ఏ గదిలోకి వెళ్ళేముందు యజమానిని అడగాలి.
*మితభాషణం (Limited Speech) అనవసరమైన మాటలు, వ్యక్తిగత ప్రశ్నలు మానుకోవాలి.
*సమయపాలన (Timing) భోజన సమయాల్లో లేదా పడుకునే వేళల్లో ఇబ్బంది కలిగించకూడదు.
*సహకారం (Cooperation) వీలైతే ఆ ఇంట్లోని చిన్న చిన్న పనుల్లో సహాయం చేయాలి, భారం కాకూడదు.
*కృతజ్ఞత (Gratitude) తిరిగి వచ్చేటప్పుడు ఆదరించినందుకు మనస్ఫూర్తిగా ధన్యవాదాలు చెప్పాలి.
***************************************
*పరస్పరం ఇద్దరి బాధ్యత ధర్మాలు*????
బంధువులు లేక మిత్రులు మధ్య ఉండాల్సిన అనుబంధం (స్నేహ భావం)
సతాం సద్భిః సమాగమః కథమపి పుణ్యేన భవతి |
సదా మిత్రం చక్షుర్విశదమపి భావార్ద్రమతులమ్ ||
సజ్జనులకు (మంచి వారికి), సజ్జనులతో కలిగే కలయిక , ఏదో ఒక గొప్ప పుణ్యం వల్ల మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది , అటువంటి మిత్రుడు ఎల్లప్పుడూ ,కళ్లకు స్పష్టతను (జ్ఞానాన్ని) ఇచ్చేవాడు ,సాటిలేని హృదయపూర్వకమైన అనురాగాన్ని ఇచ్చేవాడు.
మహాభారతంలో విదుర నీతి ప్రకారం, నిజమైన స్నేహితుల మధ్య ఉండవలసిన లక్షణాలు
దదాతి ప్రతిగృహ్ణాతి గుహ్యమాఖ్యాతి పృచ్ఛతి |
భుంక్తే భోజయతే చైవ షడ్విధం ప్రీతిలక్షణమ్ ||
ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం (కానుకలు), రహస్యాలను పంచుకోవడం, కుశల ప్రశ్నలు అడగడం, వారి ఇంట్లో భుజించడం, మన ఇంట్లో వారికి భోజనం పెట్టడం—ఈ ఆరు పనులు స్నేహానికి, ప్రేమకు నిదర్శనాలు.
అకౌతుకాని గేహాని న గంతవ్యాని కర్హిచిత్ |
అప్యుత్సవగతైర్నృభిః కిం పునః సామాన్యకర్మణి ||
మనపై ఆదరాభిమానాలు లేని వారి ఇంటికి వెళ్ళకూడదు. కానీ, మన క్షేమాన్ని కోరేవారు, మన రాకను ఆశించే వారి ఇంటికి ఆహ్వానం ఉన్నా లేకపోయినా వెళ్ళడం వల్ల ఆ బంధం పటిష్టమవుతుంది ఇది మన భారతీయ సాంప్రదాయo .
****************************************
శ్రీ గోవింద నారాయణ మహాదేవ 🙏
*రాళ్ళబండి శర్మ*
🙏🏼🙏🏼🙏🏼
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి