ఔదుంబరి (మేడి), వెలగ, మోదుగ, ఖదిర (చండ్ర), ఇంకా !
.....................................
శిల్పశాస్త్రంలో అగ్నిదేవుని విగ్రహ రూపకల్పన అత్యంత విశిష్టమైనది, వైదిక దేవతా మూర్తుల నిర్మాణంలో ఇది ఒక సంక్లిష్టమైన, ప్రతీకాత్మక ఐకానోగ్రఫీగా పరిగణించబడుతుంది. ఆయనకు రెండు ముఖములు, ఒక హృదయం, మూడు పాదములు, మూడు మొలత్రాడులు, మూడు కాళ్లు, ఏడు నాలుకలు ఉంటాయని శిల్పరత్నం, మానసార వంటి ప్రాచీన శిల్పశాస్త్ర గ్రంథాలు పేర్కొంటాయి. నాలుకలు కుడి ముఖంలో నాలుగు, ఎడమ ముఖంలో మూడు ఉండాలి. ఈ ఏడు నాలుకలకు వేర్వేరు పేర్లు కూడా ఉన్నాయని, అవి హోమగుండంలో వేర్వేరు రంగుల మంటలుగా వ్యక్తమవుతాయని పురాణ సంప్రదాయం చెబుతుంది, ఇది అగ్నిదేవుని బహురూప స్వభావాన్ని, యజ్ఞాల్లో ఆహుతులను స్వీకరించే ఆయన సర్వవ్యాప్త శక్తిని సూచిస్తుంది.
అగ్నిదేవుడు గొర్రెపోతును వాహనంగా స్వీకరించి, జటామకుటంతో అలంకరించబడతాడు. జటామకుటం అనగా కిరీటంలా ముడివేసిన వెంట్రుకల సమూహం, ఇది తపోనిష్ఠకు, ఆధ్యాత్మిక తేజస్సుకు సంకేతంగా శివుడు వంటి ఇతర దేవతల మూర్తుల్లో కూడా కనిపించే ఒక సాధారణ శిల్ప లక్షణం. ఆయనకు ఏడు చేతులు ఉంటాయి—కుడివైపున నాలుగు, ఎడమవైపున మూడు. కుడిచేతులలో శక్తి, అన్నపుపాత్ర, స్రుక్కు, స్రువము ఉంటాయి. ఎడమచేతులలో తోమరం, వ్యజనము ఉంటాయి, ఒక్కో ఆయుధం, పరికరం యజ్ఞకార్యంలో ఆయన నిర్వహించే విభిన్న పాత్రలను సూచిస్తుంది.
స్రుక్కు మరియు స్రువము యజ్ఞశాలలో అజ్యం (నేయి)ను హోమగుండంలో సమర్పించడానికి ఉపయోగించే చెక్క గరిటెలు. వీటిని ప్రత్యేకమైన చెట్ల కలపతోనే తయారు చేస్తారు. సాధారణంగా ఔదుంబరి (మేడి), వెలగ, మోదుగ, ఖదిర (చండ్ర) చెట్ల కలపను ఉపయోగిస్తారు, ఈ చెట్లను వేదకాలం నుంచే పవిత్రమైనవిగా, యజ్ఞకార్యాలకు అనువైనవిగా గుర్తించి ఉపయోగిస్తూ వచ్చారు. వ్యజనము అనగా విసనకర్ర, ఇది యజ్ఞకార్యక్రమంలోపవిత్రతను, అగ్నిని రగిల్చే వాయు తత్త్వాన్ని కూడా సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే వేదవాఙ్మయంలో అగ్ని, వాయువు దేవతలు దగ్గరి సంబంధం కలిగినవిగా వర్ణించబడ్డారు.
అగ్నిదేవుని శరీరం బంగారు కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, కన్నులు పింగళవర్ణంలో (గోరోజనము రంగులో) మెరిసిపోతాయి. తల వెనుక ప్రభామండలం (గుండ్రటి వెలుగురేఖ) ఉంటుంది. ఆయన పట్టువస్త్రాలు ధరించి, పద్మపీఠంపై నిలబడిన లేదా ఆసీన భంగిమలో దర్శనమిస్తాడు. అష్టదిక్పాలకుల్లో అగ్నిదేవుడు ఆగ్నేయ దిక్కుకు అధిపతిగా పరిగణించబడతాడు, అందుకే దేవాలయ నిర్మాణంలో ఆగ్నేయ మూలలో ఆయనకు ప్రత్యేక స్థానం కేటాయించే సంప్రదాయం ఉంది.
ఇతర ముఖ్యమైన శాక్తేయ సంప్రదాయంలో సప్తమాతృకలు ప్రత్యేక స్థానం కలిగివున్నారు, వీరు బ్రాహ్మి, మహేశ్వరి, కౌమారి, వైష్ణవి, వారాహి, ఇంద్రాణి, చాముండి (చాముండా) అనే ఏడుగురు దేవీ స్వరూపాలుగా ఆరాధించబడతారు. వీరిలో ప్రతి ఒక్కరూ సంబంధిత పురుష దేవత శక్తి స్వరూపంగా భావించబడతారు, అంటే బ్రాహ్మి బ్రహ్మదేవుని శక్తిగా, వైష్ణవి విష్ణువు శక్తిగా, మహేశ్వరి శివుని శక్తిగా పరిగణించబడతారు. దక్షిణ భారత దేవాలయాల్లో, ముఖ్యంగా శైవ, శాక్తేయ సంప్రదాయ ఆలయాల్లో సప్తమాతృకల విగ్రహాలు ఒక వరుసలో చెక్కబడి కనిపించడం సాధారణం.
ఈ రూపకల్పనలు వేదసాంప్రదాయంలో యజ్ఞకార్యక్రమాల పవిత్రతను, శక్తి తత్త్వాన్ని, అగ్నిదేవుని సర్వవ్యాప్తిని ప్రతిబింబిస్తాయి. అగ్నిదేవుడు కేవలం ఒక దేవతా మూర్తి మాత్రమే కాక, వేదాల్లో దేవతలకు, మానవులకు మధ్య వారధిగా, హవిస్సులను దేవతలకు చేరవేసే మాధ్యమంగా కూడా వర్ణించబడ్డాడు. ఈ కారణంగానే యజ్ఞాలు, హోమాలు, గృహప్రవేశాలు వంటి ప్రతి శుభకార్యంలోనూ అగ్నిదేవుని ఆరాధన అనివార్యంగా భాగమవుతుంది, ఈ శిల్ప, ఐకానోగ్రఫీ నియమాలు ఆ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యతను దృశ్యరూపంలో నిక్షిప్తం చేసే ప్రయత్నంగా భారతీయ శిల్పకళలో నిలిచిపోయాయి.
కామెంట్లు లేవు:
కామెంట్ను పోస్ట్ చేయండి