*🍁భౌమవారం 22 సెప్టెంబర్ 2026🍁*
**🙏🌹*హనుమాన్ బాహుక్*🙏🌹
*🌷పదకొండవ రోజు🌷*
**శ్లోకం**
రచిబేకో బిధి జైసే పాలిబేకో హరి,హర
మీచ మారిబేకో జ్యా ఇబేకో సుధాపాన భో ॥
ధరిబేకో ధరని, తరని, తమ దలిబేకో,
సోఖిచే కృసాను, పోషిబేకో హిమ - భాను భో ॥
ఖల - దుఖ - దోషిబేకో, జన - పరితోషిబేకో,
మాఁగి బో మలీనతాకో మోదక సుదాన భో |
ఆరతకీ ఆరతి నివారిబేకో తిహూఁ పుర
తులసీకో సాహెబ హఠీలో హనుమాన భో ॥
**భావం**
నీవు సృష్టి రచనయందు బ్రహ్మవు. పాలన చేయుట
యందు విష్ణుడవు. సంహరణయందు రుద్రుడవు. బ్రతికించుట యందు అమృతసమానుడవు. ధరించుట యందు ధరిత్రివి. అనగా భూదేవతవలె భరించువాడవు. అంధకారమును నాశన మొనర్చుటలో సూర్యుడవు. వ్రేల్చుటలో అగ్నివి. పోషణ మొనర్చుటలో చంద్రసూర్య స్వరూపుడవు. దుర్మార్గులను దుఃఖపెట్టుటలోను, దూషితుల నొనర్చుటలోను, సేవకులను సంతుష్టుల నొనర్చుటలో, అట్లే యాచకత్వమను మాలిన్యమును తొలగించుటలోను వరప్రదాతవు. మోదకదాతవు.
తులసీదాసుయొక్క స్వామియగు హనుమంతుడు ముల్లోకము లందలి దుఃఖితుల దుఃఖములను తొలగించుటకు ప్రతిజ్ఞచేసి యున్నాడు. రామరహస్యోపనిషత్తునందలి శ్రీ హనుమంతుని ప్రతిజ్ఞను భావించి ఆతనిని వేడుకొని జనులు సర్వదుఃఖములనుండి బయట పడవలెననుట.
**ప్రతిపద వివరణ**
**1. రచిబేకో బిధి జైసే పాలిబేకో హరి, హర మీచ మారిబేకో జ్యా ఇబేకో సుధాపాన భో ॥**
* **అర్థం:** సృష్టిని సృష్టించడానికి బ్రహ్మదేవుడు (**బిధి**), దాన్ని రక్షించడానికి విష్ణుమూర్తి (**హరి**), అలాగే మృత్యువును సైతం లయం చేయడానికి/శాసించడానికి శివుడు (**హర**) ఎంతటి సమర్థులో... హనుమంతుడు కూడా అంతటి సమర్థుడు.
* **భావం:** భక్తుడి పాలిట హనుమంతుడు నవజీవనాన్ని ఇవ్వడానికి అమృతపానం (**సుధాపాన భో**) లాంటివాడు. అంటే, చనిపోతున్న వాడికి అమృతం పోసి బతికించినట్టు, చావు అంచుల్లో ఉన్న భక్తుడిని సైతం హనుమంతుడు రక్షించగలడు. ఆయనలోనే సృష్టి, స్థితి, లయ కారకులైన త్రిమూర్తుల శక్తులు ఇమిడి ఉన్నాయి.
**2. ధరిబేకో ధరని, తరని, తమ దలిబేకో, సోఖిచే కృసాను, పోషిబేకో హిమ - భాను భో ॥**
* **అర్థం:** భారమంతటినీ మోయడానికి భూదేవి (**ధరని**) లాంటివాడు, చీకట్లను చీల్చడానికి సూర్యుడు (**తరని**) లాంటివాడు, సమస్తాన్ని దహించి/ఎండగట్టేయడానికి అగ్ని దేవుడు (**కృసాను**) లాంటివాడు, మరియు అందరికీ అమృతాన్ని (పోషణను) పంచే చంద్రుడు (**హిమ - భాను**) లాంటివాడు హనుమంతుడు.
* **భావం:** భక్తుడి కష్టాలనే భారాలను మోయడంలో ఆయన భూమి అంత సహనశీలి. అజ్ఞానమనే చీకట్లను పోగొట్టే సూర్యుడు. భక్తుడి పాపాలను, రోగాలను కాల్చి బూడిద చేయడానికి అగ్ని లాంటివాడు. తన చల్లని చూపులతో భక్తుడి మనస్సుకు, శరీరానికి ఉపశమనాన్ని ఇవ్వడంలో చంద్రుని లాంటివాడు.
**3. ఖల - దుఖ - దోషిబేకో, జన - పరితోషిబేకో, మాఁగి బో మలీనతాకో మోదక సుదాన భో ॥**
* **అర్థం:** దుష్టులను (**ఖల**), వారి వల్ల కలిగే దుఃఖాలను, దోషాలను శిక్షించడానికి/నాశనం చేయడానికి... మరియు తన భక్తులను (**జన**) పరమానందంలో ముంచెత్తడానికి ఆయన నిరంతరం సిద్ధంగా ఉంటాడు.
* **భావం:** దారిద్ర్యం, మానసిక మలినాలు (కుళ్లు, కుతంత్రాలు, పాప బుద్ధి) అనే మురికిని తుడిచేసి, భక్తులకు లడ్డూ లాంటి తీపి ఆనందాన్ని, శుభాలను ప్రసాదించే గొప్ప దాత హనుమంతుడు.
**4. ఆరతకీ ఆరతి నివారిబేకో తిహూఁ పుర తులసీకో సాహెబ హఠీలో హనుమాన భో ॥**
* **అర్థం:** ముల్లోకాలలో (**తిహూఁ పుర**) ఎక్కడైనా సరే... ఆర్తులైన (బాధల్లో ఉన్న) వారి ఆర్తిని (కష్టాలను, కన్నీళ్లను) తుడిచేయడంలో తులసీదాస్ యొక్క ప్రభువు, పట్టుదల కలిగినవాడైన (**హఠీలో**) హనుమంతుడే ఏకైక రక్షకుడు.
* **భావం:** ఇక్కడ **"హఠీలో"** అంటే మొండివాడు లేదా పట్టుదల గలవాడు అని అర్థం. అంటే తన భక్తుడిని రక్షించాలని హనుమంతుడు ఒక్కసారి నిశ్చయించుకుంటే, ఇక ఏ శక్తీ ఆయనను ఆపలేదు. విధి రాతను సైతం మార్చి భక్తుడిని ఆదుకునే అంతటి ప్రేమాస్పదమైన 'మొండితనం' హనుమ సొంతం.
**ముగింపు (సారాంశం):**
ఈ పద్యం ద్వారా తులసీదాస్ గారు చెప్తున్నదేంటంటే—హనుమంతుడు కేవలం ఒక దేవత మాత్రమే కాదు; ఆయనలో త్రిమూర్తుల (బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుల) శక్తి, పంచభూతాల (భూమి, సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు) సామర్థ్యం ఉన్నాయి. భక్తుల కష్టాలను తీర్చడానికి ఆయన 'హఠీలా' (మొండిగా పట్టుబట్టేవాడు). అలాంటి సర్వశక్తిమంతుడైన హనుమంతుడు నా స్వామి అయి ఉండగా, నా శారీరక బాధలు, రోగాలు నన్ను ఏం చేయగలవు? ఏం చేయలేవు అని అపారమైన నమ్మకం ఈ పద్యంలో కనిపిస్తాయి.
🙏🌹*జై శ్రీరామ్ జై హనుమాన్*🙏🌹
*🍁సేకరణ🍁*
🙏*న్యాయపతి*🙏
*నరసింహారావు*
