ఋతుర్ ఋతునా నుద్యమానః।

 Mantra - 21 ARUNAM 3 anuvaakam

ఋతుర్ ఋతునా నుద్యమానః। 

విననాదాభిధావః |

షష్టిశ్చ త్రిగ్ం శకా వల్గాః|

శుక్ల కృష్ణౌ చ షాష్టికౌ|| 

ఇది కాల గమనాన్ని, ముఖ్యంగా రోజులు మరియు నెలల విభజనను ఒక అద్భుతమైన రూపకంతో (Metaphor) వర్ణిస్తుంది.

*ఋతుర్ ఋతునా నుద్యమానః*: 

ఒక ఋతువు మరొక ఋతువు చేత ముందుకు నెట్టబడుతోంది. అంటే కాల చక్రంలో వసంతం తర్వాత గ్రీష్మం, గ్రీష్మం తర్వాత వర్ష ఋతువు.. ఇలా ఒకదాని వెనుక ఒకటి క్రమ పద్ధతిలో వస్తూ ఉంటాయి. 

*విననాదాభిధావః*: 

ఆ కాలం లేదా సూర్యుడు గొప్ప శబ్దము చేస్తూ (ప్రకృతిలో కలిగే మార్పుల ధ్వని) వేగంగా పరిగెడుతున్నాడు. కాలం ఆగకుండా ప్రవహిస్తోందని దీని భావం.

*షష్టిశ్చ త్రిగ్ం శకా వల్గాః*: 

ఇక్కడ కాల గణన స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

త్రిగ్ం శకాః: అంటే 30 కాల ప్రమాణాలు. ఇవి ఒక నెలలోని 30 రోజులు లేదా 30 ఘడియలు గల ఒక పగటి కాలం లేదా రాత్రి కాలం.

షష్టిశ్చ: అంటే 60 కాల ప్రమాణాలు. ఇవి ఒక రోజులో 60 ఘడియలు లేదా ఋతువు లో 60 రోజులు.  వీటిని "వల్గాః" (గుర్రపు కళ్లెములు) అని పిలిచారు. అంటే ఒక గుర్రం కళ్లెముల ద్వారా ఎలా నియంత్రించబడుతుందో, కాల చక్రం ఈ రోజులు, నెలల ద్వారా అలా నడపబడుతోంది.

Additional info:

వైదిక కాల విభజన క్రమం పరిశీలిద్దాం!

1 ఘడియ = 24 నిమిషములు

2 ఘడియలు = 48 నిమిషములు = 1 ముహూర్తం

2.5 ఘడియలు = 1 గంట

5 ఘడియలు = 2 గంటలు = 1 హోర 

30 ఘడియలు = 12 గంటలు = 1 పగలు / 1 రాత్రి

60 ఘడియలు = 24 గంటలు = 1 రోజు

60*60 ఘడియలు = 60 రోజులు = 1 ఋతువు 

ఒక రోజులో 60 ఘడియలు (షష్టి)

ఒక నెలలో 30 రోజులు (త్రింశక)

(వేదం జ్యోతిశ్శాస్త్రానికి బీజం అని పై లెక్కల ప్రకారం చెప్పవచ్చు)

షష్టిశ్చ (60): "షష్టిశ్చ" అంటే అరవై. దీనిని రెండు విధాలుగా అర్థం చేసుకోవచ్చు:

కాల విభజన - ఒక కాల ప్రమాణంలో ఉండే 60 భాగాలు (ఉదాహరణకు, ఒక రోజులో 60 ఘడియలు

లేదా ఒక ఋతువులో 60 రోజులు)

శుక్ల కృష్ణౌ చ షాష్టికౌ: 

"శుక్ల" (తెల్లని - వెలుగు) మరియు "కృష్ణ" (నల్లని - చీకటి). ఇక్కడ 60 పగుళ్లు 60 రాత్రుళ్ళు కలిపి 60 రోజులు ఒక ఋతు కాలం.

అరుణ కేతుక చయనంలో కాలాన్ని ఒక గుర్రంగా లేదా రథంగా ఊహిస్తారు. ఈ మంత్రం ఆ కాల చక్రంలోని విడి భాగాలను వివరిస్తోంది.

 

*కాల ప్రవాహం*: ఋతువులు ఒకదానినొకటి అనుసరిస్తూ రావడం అనేది సృష్టిలోని క్రమశిక్షణకు నిదర్శనం. భూమి తన చుట్టూ తాను గంటకు సుమారు 1,670 కిలోమీటర్ల వేగంతో తిరుగుతూ, సూర్యుని చుట్టూ గంటకు సుమారు 1,07,000 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తుంది. కాలం తరుముకు రావటం అంటే ఇదే

*సంవత్సర విభజన*: ఒక సంవత్సరంలో 12 నెలలు, ఒక్కో నెలలో 30 రోజులు, ఒక్కో ఋతువు లో 60 రోజులు ఉంటాయని, ఒక్కో రోజులో 60 ఘడియలు ఉంటాయని, ఒక్కో నెలలో రెండు పక్షాలు (శుక్ల, కృష్ణ) ఉంటాయని వేద కాలం నాటి ఖగోళ విజ్ఞానాన్ని ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.

సూర్యుడే ఈ కాలాన్ని నియంత్రించే శక్తి. ఆయనే ఈ రోజులను, రాత్రులను తన కళ్లెములతో (వల్గాః) నడిపిస్తున్నాడు.

సూర్యుడు (అరుణుడు) కాల స్వరూపుడిగా మారి, ఈ సృష్టిని ఎలా పరిపాలిస్తున్నాడో, మనం ఆ కాలాన్ని ఎలా గౌరవించాలో ఈ మంత్రాలు బోధిస్తున్నాయి.

అద్వైత వేదాంతం ప్రకారం, ఈ మంత్రం 'మాయ' మరియు 'బ్రహ్మము' మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని వివరిస్తుంది:

*కాలము - ఒక మిథ్య* (Time as an Appearance)

కాలం నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది (ఋతువుల మార్పు). అద్వైతంలో మారుతున్న ప్రతిదీ 'మిథ్య' (Relative Truth). ఈ మంత్రం వర్ణించిన కాలప్రవాహం అంతా చైతన్యం మీద కదిలే ఒక చిత్రపటం వంటిది. కాలం కదులుతోంది అంటే, ఆ కదలికను గమనించే 'సాక్షి' (Observer) ఒకడు ఉండాలి. ఆ సాక్షియే కాలాతీతుడైన పరమాత్మ.

*విభజనలో అవిభజితత్వం* (Unity in Division)

మంత్రంలో అరవై, ముప్పై, శుక్ల, కృష్ణ అని కాలాన్ని ముక్కలుగా విభజించారు. కాల ప్రమాణాలు 1, 2, 2.5, 5, 30, 60… మొదలైనవి కానీ ఈ విభజనలన్నీ ఒకే సంవత్సరంలో (కాలచక్రంలో) అంతర్భాగాలు. అలాగే, జగత్తులో మనకు కనిపించే నామ-రూప భేదాలన్నీ ఆ ఒక్క బ్రహ్మము లోనివే. సముద్రంలో తరంగాలు వేరు వేరుగా ఉన్నా, అన్నీ నీరే అయినట్లుగా, కాలగతులు వేరైనా అవన్నీ ఒక్క సత్యం మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి.

*నుద్యమానః* - నిరంతర పరిణామం

ప్రకృతిలో ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు. ఒక ఋతువు పోయి మరొకటి రావడం అనేది జగత్తు యొక్క అనిత్యత్వాన్ని (Impermanence) సూచిస్తుంది. అద్వైత సాధకుడు ఈ మార్పులను చూసి, వీటన్నింటికీ మూలమైన, మార్పు లేని (అవికారి) తత్వం వైపు దృష్టి సారించాలి.

*విననాదః* (The Cosmic Sound)

శబ్దం లేదా నాదం అనేది ఆకాశానికి గుణం. ‘శబ్ద గుణక మాకాశం’. వేదాంత పరంగా, ఈ సృష్టి అంతా ఓంకార నాదం నుండి వ్యక్తమైంది. కాలం వేగంగా పరిగెడుతూ చేసే ఈ 'విననాదం', సృష్టిలోని చైతన్య శక్తిని (Prana Shakti) సూచిస్తుంది.

Conclusion:

సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, ఈ మంత్రం కాలం యొక్క భీకరమైన వేగాన్ని, క్రమశిక్షణను వర్ణిస్తుంది.

అద్వైత కోణంలో:

మారుతున్న నిమిషాలు, ఘడియలు, హోరలు, అహోరాత్రములు, మాసములు, ఋతువులు, సంవత్సరాలు అన్నీ కాల స్వరూపాలు. కానీ వీటన్నింటికీ ఆధారం, కాలానికి కూడా కాలమైన (కాలాకాలాయ), మార్పు లేని ఆ పరమాత్మ ఒక్కడే.