పాల్కురికి సోమనాథుడు

  పాల్కురికి సోమనాథుడు (1160 - 1240), శివకవి యుగానికి చెందిన తెలుగు కవి. ఈ యుగానికి చెందిన "శివకవి త్రయం" అనబడే ముగ్గురు ముఖ్య కవులలో ఇతనొకడు. తక్కిన ఇద్దరు మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు, నన్నెచోడుడు.

పాల్కురికి సోమనాథుడు తెలుగు, కన్నడ, సంస్కృత భాషలలో పండితుడు. వీరశైవం వ్యాప్తికి కృషి చేశాడు. వీరశైవ సంప్రదాయంలో సోమనాథుడు శివుని ప్రమధ గణాలలో "భృంగి" అవతారం. అప్పటి ఇతర శివకవులు తమ రచనలలో బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా ప్రస్తావించేవారు కాని పాల్కురికి సోమనాథుడు వారి ఆచార వ్యవహారాలను నిశితంగా నిరసించాడు.సోమనాథుడు వరంగల్లు సమీపంలోని పాల్కురికి గ్రామంలో శ్రియాదేవి, విష్ణురామదేవుడు అనే వైష్ణవ దంపతులకు జన్మించాడు. వీరు ఉత్తమరాజు వారను, కౌండిన్యస గోత్రము కలిగిన నియోగులు. అనేక శాస్త్రములు చదివిన మీదట వీరశైవం లోకి ప్రవేశించి దీక్ష ధరించెను. సోమనాథుడు గురువు కట్టకూరి పోతిదేవర వద్ద వీరశైవ/శైవాగమ ధర్మశాస్త్రాలు నేర్చుకున్నాడు.

పాల్కురికి సోమనాథుడు రచించిన 'పంచ పాషాణములు' (లేదా పంచ పాషాణ పద్యాలు) అత్యంత కఠినమైనఛందోబద్ధమైన తెలుగు పద్యాలు. ఇవి ప్రధానంగా హల్లుల పునరావృత్తంతో (టడకి వంటి అక్షరాలతో) నిండినాలుక తిరగని "జిహ్వా కోటలు"గా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఇవి కవి పాండిత్యానికిఅక్షర క్రీడకు నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. 

పంచ పాషాణ పద్యాల ప్రత్యేకతలు:

నిర్మాణం: ఈ పద్యాలు చదవడం చాలా కష్టం. వీటిలో అక్షరాల కూర్పు (టట్టకిట్టటటకిట్టటటట్ట) వలే ఉంటుంది.

ప్రసిద్ధ పద్యం: "టటకిట టట్టకిట్టటట కిట్టటటట్ట టకిట్టటట్టకి..." అని మొదలయ్యే పద్యం సోమనాథుని రచనల్లో చాలా ప్రసిద్ధి పొందినది.

భాష: ఇవి పండితుల కోసంకవి యొక్క శబ్ద ఛాతుర్యాన్ని (నిఘంటు పరిజ్ఞానం) ప్రదర్శించడానికి రాసిన అత్యంత కఠినమైన పద్యాలు.

శైలి: పాల్కురికి సోమనాథుడు 'జానుతెనుగు' శైలికి పెట్టింది పేరు అయినప్పటికీ ఇలాంటి కఠినమైన పద్యాలను కూడా ఆయన అద్భుతంగా రచించారు. 

**********************

పంచ పాషాణాలు - ఐదు కఠినమైన పద్యాలు

****************************

మహా కవి భారవి పద్యం

షడ్జామడ్జ ఖరాడ్జ వీడ్జ వసుధాడ్జాలాంశ్చ మడ్గాఖరే

జడ్జట్కిట్కి ధరాడ్జరేడ్ఫణ ఘణః ఖడ్జోత వీడ్యద్భ్రమా

వీడ్యాలుడ్భ్రమ లుట్ప్రయట్రియపదాడ్గ్ర్య డడ్గ్రడ్గ్రహా

పాదౌ టేట్పర్బటట్ప్రటప్రటట్రసప్రఖ్యాస సఖ్యోదయా

……………………………….

పాల్కుర్కి సొమనాధకవి పద్యాలు

టటకిట టట్టకిట్టటట కిట్టటటట్ట టకిట్టటట్టకి

ట్టటకిట టట్టకిట్టట కిటట్టట టోన్ముఖటింక్రుతిస్ఫుటో

త్కటపటహాదినిస్వన వియత్తలదిక్తటతాటితార్భటోద్భట

పటుతాండవాటన "ట" కారనుత బసవేశ పాహిమాం

……………………………….

డమరుగజాత డండడమ్రుడండ మ్రుడండ మ్రుడండ

మ్రుండమ్రుం డమ్రుణ మ్రుడండడండ మ్రుణడండడ

డండ మ్రుడం డమ్రుం డమ్రుం డమ్రుణమ్రుడండడంక్రుతి

విడంబిత ఘూర్ణిత విస్ఫురజ్జగ త్ప్రమధన తాండవాటన

"డ" కారనుత బసవేశ పాహిమాం!

………………………………….

ఢణ ఢణ ఢం మ్రుఢం మ్రుఢణఢం మ్రుణఢం మ్రుణ

ఢంఢణోద్ధణం ధణనటన త్వదీయడమరూత్థ

మదార్భట ఢంక్రుతి ప్రజ్రుంభణ త్రుటితాభ్రతార గణరాజ

దినేశముఖగ్రహప్రఘర్ క్షణగుణతాండవాటన

"డ" కారనుత బసవేశ పాహిమాం!

……………………………………

ణణ్మ్రుణ ణణ్మ్రుణ ణ్మ్రు ణణ ణణ్మ్రుణ ణ ణ్మ్రుణ ణణ్మ్రుణ

ణ్మ్రుణణ్ణ ణ్మ్రుణ న్రుత్వదీయసుఖ విక్రమ జ్రుంభణ

సంచలన్నభో ణ్ణ ణ్మ్రుణ ది క్క్వణ ణ్మ్రుణణ ణణ్మ్రుణ

ణణ్మ్రుణ ణణ్మ్రుణ స్వనణ్ణ ణ్మ్రుణ తాండవాటన

"ణ" కారనుత బసవేశ పాహిమాం!