5, ఆగస్టు 2023, శనివారం

పంచాంగం 05.08.2023 Saturday,

 ఈ రోజు పంచాంగం 05.08.2023  Saturday,

 

స్వస్తి  శ్రీ చాన్ద్రమాన శోభకృన్నామ సంవత్సర: దక్షిణాయనం వర్ష ఋతు అధిక శ్రావణ మాస కృష్ణ  పక్ష: చతుర్ధి తిధి స్థిర వాసర: ఉత్తరాభాధ్ర  నక్షత్రం సుకర్మ యోగ:  బాలవ తదుపరి కౌలవ కరణం ఇది ఈరోజు పంచాంగం. 


చవితి పగలు 09:44 వరకు.

ఉత్తరాభాధ్ర రాత్రి 02:55 వరకు.

సూర్యోదయం : 06:00

సూర్యాస్తమయం : 06:44

వర్జ్యం : మధ్యాహ్నం 01:37 నుండి 03:05 వరకు.

దుర్ముహూర్తం: ఉదయం 06:00 నుండి 07:42 వరకు.


రాహుకాలం : పగలు 09:00 నుండి 10:30 వరకు.


యమగండం : 01:30 నుండి 03:00 వరకు.  

 


శుభోదయ:, నమస్కార:

శనివారం, ఆగష్టు 5, 2023

 *శ్రీమ‌తే రామానుజాయ‌ న‌మ:*


*శ్రీశ్రీశ్రీ త్రిదండి  శ్రీమన్నారాయణ రామానుజ చిన్నజీయరు స్వామివారి మంగళాశాసనాలతో*


*ఆప‌దామ‌ప‌హ‌ర్తారం దాతారం స‌ర్వ‌ సంపదాం*

*లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయో* *న‌మామ్య‍హం*


శనివారం, ఆగష్టు 5, 2023

శ్రీ శోభకృత్ నామ సంవత్సరం

దక్షిణాయనం - వర్ష ఋతువు

అధిక శ్రావణ మాసం - బహుళ పక్షం

తిథి:చవితి మ3.13 వరకు 

వారం:శనివారం (స్థిరవాసరే)

నక్షత్రం:పూర్వాభాద్ర ఉ10.41 వరకు

యోగం:అతిగండ ఉ8.51 వరకు

కరణం:బాలువ మ3.13 వరకు 

తదుపరి కౌలువ రా2.09 వరకు

వర్జ్యం:రా7.43 - 9.14

దుర్ముహూర్తము:ఉ5.43 - 7.25

అమృతకాలం:తె4.46నుండి

రాహుకాలం:ఉ9.00 - 10.30

యమగండ/కేతుకాలం:మ1.30 - 3.00

సూర్య రాశి: కర్కాటకం

చంద్ర రాశి:  మీనం

సూర్యోదయం:5.43

సూర్యాస్తమయం: 6.29


*శ్రీమ‌తే రామానుజాయ‌ న‌మ:* 

*మఱ్ఱిపల్లి శ్రీధరాచార్యులు*

*మిట్టాపల్లి*

సనాతన ధర్మాన్ని రక్షించండి,



🚩.నడిరోడ్డు మీద నడుచుకుంటు నాగ సాదువు ఇలా అంటున్నాడు: ఓ హిందువో మేలుకో..సనాతన ధర్మాన్ని రక్షించండి,జైల్లో బంధించకండి,లేదంటే హిందు ధర్మం నాశనమైపోతుంది.ఓహిందువో ఆలోచిచండి, ఈరోజు నీదగ్గర ఏమున్నదీ, నీకు ఒక అమ్మాయి,ఒక అబ్బాయి,ఇద్దరు మాత్రమే ఉన్నారు. అమ్మాయి పారిపోయింది,అబ్బాయి చనిపోయాడు,కుటుంబము నాశనమై పోయింది.కుటుంబము ఆకలి తీర్చేవాడులేడు,శ్మషానానికి తీసుకెల్లే వాడు లేడు,పిండ ప్రదానం చేసేవాడు లేడు,ఓ హిందువో మేలుకో... ముస్లింలు ఏమో 15/20మంది పిల్లలను దయ్యాల వలే కంటున్నారు,మనకు ముందు ముందు చాలా పెద్ద ప్రమాదం పొంచి వున్నది,జాగ్రత్త హిందువులారా ఐకమత్యంగా అందరం కలసి మన ధర్మాన్ని రక్షించుకుందాం,ధర్మం మనల్ని, మనపిలల్లని,రాబోయే తరాలను కాపాడుతుంది,మిత్రులు అందరికీజై శ్రీరామ్..🚩🕉️🔱🔔🔔🙏🙏🙏

సంస్కృత భారతీ* *2*

 *సంస్కృత భారతీ*

            *2*

    *ద్వితీయ పాఠః*

*కరోమి* = చేయు చున్నాను, కరోతి = చేయుచున్నాడు, కరోషి

 =చేయుచున్నావు,

కుర్వన్తి = చేయుచున్నారు, కుర్మః = చేసెదము, కరోతు/కురు = చేయుము,కుర్వన్తు = చేయుము(చేయండి)(బహువచనం/గౌరవవచనం), 

*వదతి* = చెప్పుచున్నాడు,ఇదే విధంగా వదసి,వదామి వర్తిస్తాయి. వదన్తి = చెప్పుచున్నారు. వదతు/వద = చెప్పుము,వదన్తు = చెప్పండి, వదామ = చెప్పెదము.

*భవామి*= అగుచున్నాను,ఇదేవిధంగా భవసి, భవతి, భవన్తి, భవతు/భవ, భవన్తు,భవామ వర్తిస్తాయి. 

*గఛ్ఛామి* = వెళ్ళుచున్నాను, ఇలాగే గఛ్ఛసి, గఛ్ఛతి, గఛ్ఛన్తి,గఛ్ఛతు/గఛ్ఛ,గఛ్ఛామ *ఆగచ్ఛామి* = వచ్చు చున్నాను, ఆ అనే ఉపసర్గను చేర్చ గా ఇటువంటి పదాల అర్థం మనవైపునకు అనగా వచ్చుటకు గా మారుతుంది. 

*ఉదా*:-- గఛ్ఛతి = వెడలు చున్నాడు, ఆగఛ్ఛతి = వచ్చుచున్నాడు, ఇదే విధంగా ఆగఛ్చసి,ఆగఛ్ఛసి,ఆగఛ్ఛన్తి,ఆగఛ్ఛ, ఆగఛ్ఛామ..ఇలా ఇంచుమించు గా అన్ని ధాతువు లనూ అనువర్తనం చేయవచ్చు.అలాగే నయతి = తీసుకొని వెడలు చున్నాడు, ఆనయతి = తీసుకుని వచ్చు చున్నాడు.

 కొన్ని ధాతువులకు మాత్రం కొంత వ్యత్యాసం వస్తుంది.

*సాధారణంగా మనం ఉపయోగించే కొన్ని ధాతువులు ఉత్తమ పురుష(స్వంతము) రూపంలో*

 *అటామి* = తిరుగుచున్నాను(roaming). 

*భణామి*/ భాషయామి = మాట్లాడుచున్నాను. *ఖాదామి* = తిను చున్నాను., అస్మి = ఉన్నాను, ఇఛ్ఛామి = కోరుకొను చున్నది., *పృఛ్ఛామి* = అడుగు చున్నాను, 

*శ్రుణోమి* = వినుచున్నాను, ఇక్కడ శ్రుణ్వన్తి = విను చున్నారు.

*పశ్యామి* = చూచు చున్నాను,

*దర్శయామి* = చూపుచున్నాను,

*చలామి* = కదులుతున్నాను,

*క్రీడామి* = ఆడుచున్నాను,

*భరామి* = భరించు(ధరించు) చున్నాను,.

ఇలా ఈ రూపాలను మధ్యమ ,ప్రధమ పురుష రూపాలకు కూడా అనువర్తించుకొనవచ్చు. అయితే కొన్ని రూపాంతరాలలో కొన్ని మార్పు లు ఉంటాయి, అవి చర్చోపచర్చలలో తెలుసుకొనవచ్చును.

*----*

అత్ర = ఇక్కడ, తత్ర = అక్కడ, కుత్ర = ఎక్కడ?, ఇదం = ఇది, తత్ = అది, కిం = ఏది?, ఇదానీం = ఇప్పుడు, తదా = అప్పుడు, కదా = ఎప్పుడు??, ఇథ్థం / ఈదృశీ = ఇలా, తథా/ తాదృశీ = అలా, కథం/ కీదృశీ = ఎలా?, ఏతాని = ఇన్ని, తాని = అన్ని, కాని = ఎన్ని?, ఇలాగే సా,ఏషా,కా అనేవి స్త్రీ లింగాలు. తే = వారు, ఏతే = వీరు, కే = ఎవరు?

*ప్రయోగ విభాగః*

*ప్ర*:--- త్వం కిం కరోషి-- నీవు ఏమి చేయుచున్నావు??

*స*:-- అహం లిఖామి-- నేను రచించు(రాయు) చున్నాను.

*ప్ర*:--- భవన్తః కుత్ర గఛ్ఛన్తి-- మీరు ఎక్కడ కు వెళ్ళుచున్నారు??

*స*:-- అహం పాఠశాలాం ప్రతి గఛ్ఛామి-- నేను పాఠశాల కు(కొరకు=ప్రతి) వెళ్లుచున్నాను.

*ప్ర*:-- సః కిం ఖాదతి-- వాడు ఏమి తినుచున్నాడు?

*స*:-- సః ఫలం ఖాదతి.-- వాడు ఫలం తినుచున్నాడు.

*ప్ర*: సః కుత్రతః ఆగఛ్ఛతి?.. వాడు ఎక్కడినుండి వచ్చుచున్నాడు?,

*స*:-- సః కార్యాలయతః ఆగఛ్ఛతి... వాడు కార్యాలయం నుండి వచ్చుచున్నాడు.


..... *శుభం భూయాత్*

*** *కొంపెల్ల శ్రీనివాస శర్మ***

సంస్కృత భారతీ* *1*

 *సంస్కృత భారతీ*

            *1*

   *ప్రథమ పాఠః*

అహం = నేను, వయం=మేము/మనము, త్వం  = నీవు, భవాన్ = మీరు(గౌరవవాచకం) యూయం = మీరు, మమ/మదీయ  = నాయొక్క, తవ/త్వదీయ = నీయొక్క, భవదీయ = మీయొక్క, (భవ అనేది గౌరవవాచక సూచకము) యుష్మదీయ = మీయొక్క అస్మత్ = మాయొక్క/మనయొక్క,తస్య = అతని యొక్క

సః  = వాడు, సా= ఆమె, తే  = వారు, తత్  = అది, తాని  = అవి. తైః = వారిని, తేభ్యః = వారి కొరకు, తేషాం = వారియొక్క, తేషు = వారి యందు, తస్మై = వారి కొరకు,


వీటన్నిటికీ ముందు 'ఏ' ను చేర్చినచో మనసమీపములుగా మారును. ఇలా ఉపసర్గ(పదానికి ముందు చేర్చే వర్ణము/అక్షరము) చేర్చినప్పుడు ఒక్కొక్కప్పుడు ఆ పదం లోని ఇతర అక్షరాలలో కూడా కొంత మార్పు వస్తుంది,ఉదాహరణకు  సః, ఏ *షః* గా మారుతుంది.

 *ఉదా* ఏషః = వీడు,ఏషా = ఈమె,ఏతత్ = ఇది...ఇలా


******

అస్మి  = ఉన్నాను, స్మః  = ఉన్నాము, అసి  = ఉన్నావు, అస్తి  = ఉన్నది/ఉన్నాడు, సంతి = ఉన్నారు/ఉన్నాయి. అస్తు = అగుగాక

*****

"క' కారము సంస్కృతమున ప్రశ్నాక్షరము, ఉదాహరణకు కిం = ఏమిటి?, కః = ఎవరు?, కా = ఎవతె?,కాని = ఎన్ని, కస్మై/ కస్యకృతే = ఎవరికొరకు, కైః = ఎవరిని, కేభ్యః = ఎవరి యొక్క, కథం = ఎలా!??, కుత్ర = ఎక్కడ?, కదా?= ఎప్పుడు?, ....‌ఇలా.

అలాగే వా అని చివర లో చేర్చినప్పుడు కూడా ప్రశ్నార్థకంగా మారుతుంది.

ఉదాహరణకు త్వం రామః వా!?? అంటే నీవు రాముడవా ? అని అర్థం.


నామం = పేరు, గ్రామం = ఊరు.సమయః / కాలః = కాలము, మరిన్ని పదాలు మనకు వ్యావహారికంగానూ, నిఘంటువు లలోనూలభిస్తాయి. అలాగే ఈ సమూహం లో అడిగిననూ తెలుపగలరు.

 *---* 

*ప్రయోగభాగః*

*ప్రశ్న* :-- తవ నామ కిం  = నీ పేరు ఏమిటి?

*సమాధానం*:--మమ నామ శ్రీనివాస శర్మా,

*ప్ర*:-- తవ గ్రామం కిం ?

*స*:-- మమ గ్రామం రాజమహేంద్రవరం

*ప్ర*:-- తస్య గ్రామం కిమ్?

 *స*:-- భాగ్య నగరమ్,


*శుభం భూయాత్*

*** *కొంపెల్ల శ్రీనివాస శర్మ*

వాదన పెరిగి తే

 *1815*

*కం*

వాదము ప్రబలగ చివరకు

ఖేదంబే మిగులు జనుల క్షేమము నెంచన్

వాదము తగ్గించగ నా

హ్లాదము జనియించి నెగడు రమ్యము సుజనా.

*భావం*:-- ఓ సుజనా! వాదన పెరిగి తే చివరకు దుఃఖము మిగులుతుంది. జనుల క్షేమం కోరుకునే వారు వాదన తగ్గించి తద్వారా మానసిక ఉల్లాసం పెంచుకొందురు.

*** *కొంపెల్ల శ్రీనివాస శర్మ*

చాణక్య నీతి దర్పణం

 సమ్భాషణసంస్కృతమ్

(వార్తావాహినీ)


చాణక్య నీతి దర్పణం

🌸🌸🌸🌸🌸

  


🌹సుసిద్ధమౌషధం ధర్మం

 గృహచ్ఛిద్రం చ మైథునం  

కుభుక్తం కుశ్రుతం చైవ

 మతిమాన్న ప్రకాశయేత్.


🌹బుద్ధిమాన్ జనః  


సిద్ధం కృతం ఔషధస్య నిర్మాణవిషయం నిర్మాణరహస్యం చ


తేనకృతం ధర్మకార్యం


తస్య గృహస్య  దోషాన్,  


 తేన అనుభోక్తాన్ సంభోగ ఉపభోగ విషయాన్ ,


తేన భుక్తం అసాధు అహరం శృతాని అసాధు వచనాని చ


 బహిః న ప్రకాశయేత్ న వదేత్ ఇత్యర్థః


కిన్తు ఆధునికే కాలే ఏతాన్ యది వదేమ శృణుయామ బహిః ప్రకాశయేమ


తర్హి ఏవ తృప్తిం ధనం చ ప్రాప్నుయామ 


ధన్యవాదః


సమ్భాషణసంస్కృతమ్

(వార్తావాహినీ)

గురువారం, ఆగష్టు3, 2023

 *శ్రీమ‌తే రామానుజాయ‌ న‌మ:*


*శ్రీశ్రీశ్రీ త్రిదండి  శ్రీమన్నారాయణ రామానుజ చిన్నజీయరు స్వామివారి మంగళాశాసనాలతో*


*ఆప‌దామ‌ప‌హ‌ర్తారం దాతారం స‌ర్వ‌ సంపదాం*

*లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయో* *న‌మామ్య‍హం*


గురువారం, ఆగష్టు3, 2023

శ్రీ శోభకృత్ నామ సంవత్సరం

దక్షిణాయనం - వర్ష ఋతువు

అధిక శ్రావణ మాసం - బహుళ పక్షం

తిథి:విదియ రా7.57 వరకు 

వారం:గురువారం (బృహస్పతివాసరే)

నక్షత్రం:ధనిష్ఠ మ1.54 వరకు

యోగం:సౌభాగ్యం మ2.53 వరకు

కరణం:తైతుల ఉ9.11 వరకు తదుపరి గరజి రా7.57

వర్జ్యం:రా8.35 - 10.05

దుర్ముహూర్తము:ఉ9.57 - 10.48 &

మ3.04 - 3.55

అమృతకాలం:తె5.31నుండి

రాహుకాలం:మ1.30 - 3.00

యమగండ/కేతుకాలం:ఉ6.00 - 7.30

సూర్య రాశి : కర్కాటకం

చంద్ర రాశి : కుంభం 

సూర్యోదయం:5.42

సూర్యాస్తమయం: 6.31


*శ్రీమ‌తే రామానుజాయ‌ న‌మ:*

*మఱ్ఱిపల్లి శ్రీధరాచార్యులు*

*మిట్టాపల్లి*

శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామి!!

 అంతర్వేది శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామి!!



గోదావరీ నది పాయలలో ఒకటైన వశిష్ట పాయ సముద్రంలో కలిసే స్థలంలో ఉన్న అంతర్వేది గొప్ప నారసింహ క్షేత్రం. ఇక్కడ గోదావరి ఒడ్డున శ్రీలక్ష్మీ నరసింహస్వామి వారి గుడి ఉంది. సముద్రంలో తిరిగే ఓడలు తరచూ అగ్నిప్రమాదాలకు గురి అవుతుండడం వల్ల మొగల్తూరు రాజా వారు ఇక్కడ నారసింహ యంత్ర ప్రతిష్ఠ చేయించి ఆలయాన్ని నిర్మించారని చెబుతారు. శ్రీనాుని రచన ’భీమఖండం’లో ఈ క్షేత్ర ప్రస్తావన ఉంది.

క్రీ.శ. 1582 ప్రాంతంలో స్వామి వారి సుదర్శన చక్రం సముద్రు ఉప్పెనలో కొట్టుకొని పోయింది. అప్పుడు పేరూరు నివాసి అయిన అంతర్వేది చయనులనే బ్రాహ్మణుడు 11 రోజులపాటు జపం చెయ్యగా చక్రం ఒడ్డుకు కొట్టుకు వచ్చింది. అప్పటినుండీ స్వామి వారి కళ్యాణ సమయంలో పేరూరు వారిని ఆడపెళ్ళివారిగా పరిగణించడం ఆచారంగా వస్తోంది.

పూర్వం హిరణ్యాక్షుని కుమారుడైన రక్తలోచనుడనే రాక్షసుడితో స్వామి యుద్ధం చేశాడు. రక్తలోచనుని రక్తపు చుక్క భూమిమీద పడితే మరొక రక్తలోచనుడు పుట్టుకు వస్తాడు. అందువల్ల స్వామి సోదరి అశ్వరూఢాంబ (గుర్రాలక్క) వచ్చి తన నాలుకను పెంచి, యుద్ధభూమిపై పరచింది. దాంతో రక్తలోచనుని రక్తం నేలమీద పడలేదు. ఆ తరువాత స్వామి ఆ రాక్షసుణ్ణి వధించడం సులభమైంది. రాక్షసవధ జరిగాక గుర్రాలక్క తన నాలుక పైనున్న రక్తాన్ని ఒక పక్కకు వదిలింది. ఆ రక్తపు కాలువనే నేడు రక్తకుల్య అంటున్నారు. బ్రహ్మ ఇక్కడ యజ్ఞం చేసి నీలకంఠేశ్వరుణ్ణి ప్రతిష్ఠ చేశాడు

                                

                             స్వస్తి!🙏

అల్లసానివారిఅల్లిక జిగి"


"అల్లసానివారిఅల్లిక జిగి"


ఆంధ్ర కవితా పితామహునిగా పేరుగాంచిన అల్లసాని పెద్దన శ్రీ కృష్ణదేవరాయల ఆస్తానంలోని అష్టదిగ్గజములలో అగ్రగణ్యుడు. సంస్కృతాంధ్ర కవిత్వం ఎలా ఉండవలెను అని ఒక ఉత్పలమాల చెప్పి రాయల చేత సన్మానం గండపెండేరం తొడిగించుకున్నవాడు. ఇతడు రచించిన స్వారోచిష మనుసంభవము లేదా మనుచరిత్ర ఆంధ్రవాఙ్మయములో ప్రథమ ప్రబంధముగా ప్రసిద్ధికెక్కినది. ఇతను కవి మాత్రమే కాక రాచకార్యాలలో కూడా రాయలవారికి సలహాలు ఇచ్చువాడు అందుకే ఇతనిని పెద్దనామాత్యుడు అని కూడా అంటారు. ఇతడు బళ్లారి కడప జిల్లాల ప్రాంతములయందు దూపాడు అను దేశంబున దొరాళ అను గ్రామంలో శాలివాహన శకము 1430 సంవత్సరమున జన్మించినట్లు తెలియబడుచున్నది. కృష్ణదేవరాయలవారి ఆస్థాన పండితులు ఎనిమిది మందిలో ఈయన ఒక్కరు. ఈయన గురువు శఠగోపయతి.


అల్లసాని వారిదే ప్రాంతం అన్న విషయం ప్రసక్తికి వచ్చినపుడు వేటూరు ప్రభాకరశాస్త్రిగారు ‘బళ్లారి ప్రాంతమందలి దోపాడు పరగణాలోని దోరాల గ్రామమీతని వాసస్థలము’ అన్నారు (సింహావలోకనము). కాని పరిశోధకులు అధిక సంఖ్యాకులు పెద్దన కోకటం గ్రామమన్నారు. కడప జిల్లాలోని కమలాపురానికి సమీపంలో కోకట గ్రామం ఉంది. ఆ గ్రామంలో సకలేశ్వరుడూ ఉన్నాడు. ప్రక్కన పెద్దనపాడు ఉంది. ఆయన పేరు మీదనే పెద్దనపాడు ఏర్పడిందంటారు.


మను చరిత్ర:


మను చరిత్రము లేదా స్వారోచిష మనుసంభవము, అల్లసాని పెద్దన రచించిన ఒక ప్రబంధ కావ్యము. ఈ కావ్యం రచనా కాలం 1519-20 ప్రాంతం కావచ్చునని, అప్పటికి పెద్దనకు 45 యేండ్ల వయసు ఉండవచ్చునని పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు. 


ఇతివృత్తము:


మారన మార్కండేయ పురాణంలో 150 పద్యాలలో చెప్పిన విషయము. ఇది వరూధినీ, ప్రవరాఖ్యుల ప్రేమ కథతో మొదలై స్వారోచిషునితో ముగుస్తుంది. కాశీ నగరం దగ్గర ప్రవరుడనే పరమ నిష్టాగరిష్ఠుడైన బ్రాహ్మణుడు, అతనికి అనుకూలవతియైన భార్య ఉండేవారు. వారు అతిథులను ఎంతగానో ఆదరించేవారు. వారి ఇంటికి వచ్చిన ఒక సిద్ధుడు ప్రవరునికి ఒక మహిమాన్వితమైన పసరును ఇచ్చాడు. ఆ పసరు కాళ్ళకు పూసుకొని ఆ దివ్య ప్రభావం వలన ప్రవరుడు హిమాలయ పర్వతాలకు పోయి అక్కడి సుందర దృశ్యాలను చూచి ఆనందిస్తాడు. అయితే ఎండకు ఆ పసరు మంచులో కరిగిపోయింది.తిరుగి పోయే ఉపాయం కోసం చూస్తున్న ప్రవరుడిని చూచు వరూధిని అనే అప్సరస మనసు పడింది. అయితే ప్రవరుడు ఆమెను తిరస్కరించి వెళ్ళిపోయాడు. కామవిరహంతో ఉన్న వరూధినిని ఒక గంధర్వుడు ప్రవరుని వేషంలో సమీపించి తన కోరిక తీర్చుకున్నాడు. వారికి జన్మించిన స్వరోచి ఒక దేశానికి రాజయ్యాడు. ఆ స్వరోచి ఒకసారి వేటకు వెళ్ళి మనోరమ అనే యువతిని పెళ్ళాడాడు. వారి కొడుకే స్వారోచిష మనువు.


రచనా వైభవం

మనుచరిత్రంలో పెద్దన కథన కౌశలం, వర్ణనా చాతుర్యం పండితుల ప్రశంసలందుకొన్నాయి. పెద్దనను సమకాలికులు, అనంతర కవులు కూడా అనుసరించారు. మనుచరిత్రలోని కవితాశిల్పం అద్వితీయం. అక్షరాలా పెద్దన ఆంధ్ర ప్రబంధ కవితా పితామహుడే. మనుచరిత్రలో అనేక ఇతివృత్తాలున్నా గాని అందరినీ అలరించి పెద్దనకు కీర్తి తెచ్చిపెట్టినది వరూధినీ ప్రవరాఖ్యుల ఘట్టమే.


పాత్ర పోషణ : వరూధినీ ప్రవరులు ఈనాటికీ మన సంభాషణలలో చోటు చేసుకోవడం పెద్దన పాత్ర పోషణలోని నైపుణ్యానికి చిహ్నం.


రస పోషణ : శృంగారం, శాంతం, ధర్మం, అద్భుతం, బీభత్సం వంటి అనేక రసాలు ఆయా వృత్తాంతాలలో పాత్రలకు తగినంత ఔచిత్యంతో పెద్దన పోషించాడు.


అలంకారిక రామణీయత : పాత్రలకు, సన్నివేశాలకు, రసానికి అనుగుణంగా అలంకారాలను ప్రయోగించాడు.


కవితా శైలి : "అల్లసానివారి అల్లిక జిగిబిగి" అనే నానుడి ఉంది. "జిగి" అంటే కాంతి. "బిగి" అంటే కూర్పు, పట్టు. అంటే పదాల ఎంపికలోను, సమాసాల కూర్పులోను, పద్యాల ఎత్తుగడలోను చక్కదనం, చిక్కదనం ఉంటాయన్నమాట.


 మార్కండేయ పురాణంలోని ఒక చిన్న కథను తీసుకొని, దాన్ని విస్తరించీ ప్రస్తరించీ ఒక అపూర్వ కళాఖండాన్ని శిల్పించాడు పెద్దన. ఇది నిజంగా అపూర్వమే. పెద్దనకు పూర్వం తెలుగులో అంత ఖచ్చితమైన ప్రమాణాలతో రచింపబడిన కావ్యం లేదు. పెద్దన తర్వాత కవుల్లో కూడా మనుచరిత్రమును అనుకరించి రాయబడిన కావ్యాలే ఎక్కువ. మనుచరిత్రమును పెద్దన గారి “సకలోహ వైభవ సనాధము” అనవల్సిందే. కొద్దో గొప్పో సాహిత్యజ్ఞానం ఉన్నవారికి మనుచరిత్రం లోని చాలా పద్యాలు కంఠతా ఉంటాయనేది అతిశయోక్తి కాదు. ... కథా సంవిధానంలో గానీ, పాత్రల చిత్రణలో గానీ, సన్నివేశాలు కల్పించి సంభాషణలు నిర్వహించడంలో గానీ, పద్య నిర్వహణంలో గానీ దీనికి సాటి ఐన గ్రంథం నభూతో నభవిష్యతి అనీ అనిపించుకున్న కావ్యం ఈ మను చరిత్రము.


 అరుణాస్పదపురంలో ప్రవరుని గైహిక జీవనం, హిమాలయ ప్రాంతాల ప్రకృతి వర్ణన, వరూధినీ ప్రవరుల వాదోపవాదాలు గానీ, ఆమె దిగులు, ఆ తర్వాత ప్రకృతి వర్ణనా, స్వరోచి మృగయా వినోదం గానీ, ఎవరు ఎంతగా వర్ణించి చెప్పినా, రసజ్ఞుడైన పాఠకుడు, స్వయంగా చదివి అనుభవించే ఆనందం ముందు దిగదుడుపే.


విశేషాలు

ఇది తొలి తెలుగు ప్రబంధము, దీని తరువాత మొదలైనదే ప్రబంధ యుగము, తరువాతి ప్రబంధాలు దీని నుండి స్ఫూర్తిపొందినవే ఎక్కువగా ఉన్నాయి.ఇందు మొత్తం ఆరు అశ్వాసాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రబంధం తెలుగు పంచకావ్యాలలో మొదటిదిగా చెపుతారు.


మనుచరిత్ర అనగానే అందరికీ గుర్తొచ్చే పద్యం ఇది. అర్థం తెలిసినా తెలియకపోయినా, చదవగానే (వినగానే) "ఓహో!" అనిపించే పద్యం.


అటజని కాంచె భూమిసురు డంబర చుంబి శిరస్సరజ్ఝరీ

పటల ముహుర్ముహుర్ లుఠ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన

స్ఫుట నటనానుకూల పరిఫుల్ల కలాప కలాపి జాలమున్

గటక చరత్కరేణు కర కంపిత సాలము శీతశైలమున్


భూమిసురుడు = బ్రాహ్మణుడైన ప్రవరుడు

 అటన్+చని = అక్కడికి వెళ్ళి

 అంబర చుంబి = ఆకాశాన్ని తాకుతున్న 

 శిరస్ = శిఖరాల నుండి

 సరత్ = జారుతున్న

 ఝరీపటల = సెలయేళ్ళ సమూహంలో

 ముహుః + ముహుః = మాటి మాటికి

 లుఠత్ = దొర్లుతున్న

 అభంగ = ఎడతెగని

 తరంగ = అలలు అనే

 మృదంగ = మద్దెలల యొక్క

 నిస్వన = ధ్వనుల చేత

 స్ఫుట = స్పష్టమైన

 నటన + అనుకూల = నాట్యమునకు తగినట్లుగా

 పరిపుల్ల = మిక్కిలి విప్పారిన

 కలాప = పురులుగల

 కలాపి జాలమున్= ఆడ నెమళ్ళు గల దానిని

 కటక చరత్ = పర్వత మధ్యప్రదేశాల్లో తిరిగే

 కరేణుకర = ఆడ ఏనుగుల తొండాల చేత

 కంపిత = కదిలించబడిన

 సాలమున్ = మద్దిచెట్లు గల దానిని

 శీతశైలమున్ = మంచుకొండను

 కాంచెన్ = చూశాడు


మంచుకొండ కొమ్ములు నింగిని తాకుతున్నాయి. వాటి నుండి సెలయేళ్ళు జారుతున్నాయి. వాటిలో లేచిపడే అలల సవ్వడి మద్దెలమోతల్లాగా ఉన్నాయి. వాటికి పరవశించిన నెమళ్ళు పురివిప్పి ఆడుతున్నాయి. ఏనుగుల తొండాలతో అక్కడి మద్దిచెట్లను పెకలిస్తున్నాయి. అటువంటి మంచుకొండను చూశాడు ప్రవరుడు.


ఇంత సరళంగా చెప్పగలిగిన సంగతిని ఎందుకింత ప్రౌఢగంభీరంగా వర్ణించాడు కవి? హిమాలయ పర్వతం అసామాన్యమైనది. మహోన్నతమైనది. ఆ మహత్వాన్ని, మహాద్భుత దృశ్యాన్ని స్ఫురింపజేయటానికి అంత సంస్కృత పదాటోపం అవసరమైంది. పద్యంలో ముచ్చెం మొదటి మూడూ మాటలు తప్ప (అట, చని, కాంచె) తక్కినవన్నీ సంస్కృతం నుండి దిగిన తత్సమపదాలే.


కేవలం శబ్దం ద్వారానే అర్థస్ఫురణ గావించటం ఈ పద్యంలో విశేషం. "అంబరచుంబి శిరస్సరజ్ఝరీ పటల" 

మన్నప్పుడు నింగినంటిన కొండల నుండి జాలువారే సెలయేళ్ళ ధారాప్రవాహం మనో నేత్రం ముందు కనబడుతుంది.


మద్దెల చప్పుళ్ళకి, మేఘధ్వనులకి నెమళ్ళు ఆహ్లాదంతో పురివిప్పి ఆడతాయని ప్రసిద్ధి. ఆ సెలయేటి అలలు రాళ్ళకు కొట్టుకొని మద్దెలలాగా మోగుతున్నాయి. అభంగ, తరంగ, మృదంగ అనే పదాల ద్వారా ఆ మద్దెలల మోత వినిపించాడు కవి.

 "స్ఫుటనటనానుకూల" అనేచోట నాట్యం స్ఫురింపజేస్తున్నాడు. అక్షరాలు నర్తిస్తున్నట్టు, ఆయా అర్థాలను స్ఫురింజేస్తున్నట్టు రచించటం వికటత్వం. (వికటత్వ ముదారతా- వామనుడు) వికటత్వం గల కూర్పు ఔదార్యం. ఈ పద్యంలో ఔదార్యం అనే గుణం ఉంది. దీనికి తోడు దీర్ఘసమాసాలతో కూడిన 

 గాఢబంధం వల్ల ఓజోగుణం కూడా చేకూరింది.


"అంబరచుంబి, శిరస్సరత్, ముహుర్ముహుః, అభంగ తరంగ మృదంగ, స్ఫుట నటనానుకూల, కలాపకలాపి, సాలము శీతశైలము" - ఈ చోటుల్లో వృత్త్యనుప్రాస, ఛేకానుప్రాస, అంత్యప్రాస, యమకంలాంటి శబ్దాలంకారాలున్నాయి. తరంగ ధ్వనుల్ని మృదంగధ్వనులుగా నెమళ్ళు భ్రమించినట్టు వర్ణించటం చేత భ్రాంతిమదలంకారం అవుతుంది.


 "అల్లసాని వాని అల్లిక జిగిబిగి" పేరు గాంచింది. అల్లిక అంటే పద్యమల్లటమే. జిగి అంటే తళుకు. బిగి అంటే బిగువు. మృధుమధురమైన పదప్రయోగం, వ్యర్థ పదాలు లేని దృఢమైన పదబంధం - ఇదే అల్లిక జిగిబిగి.


సేకరణ🙏🙏👌