*శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా*

*సోమవారం 15 జూన్ 2026*

**🙏🌹*శ్రీ హనుమాన్ చాలీసా*

*జ్ఞాన యజ్ఞం - ముగింపు (దోహా)**🌹🙏

మన **హనుమాన్ చాలీసా జ్ఞాన యజ్ఞం**లో 40 చౌపాయిల పారాయణం పూర్తయిన తర్వాత, ఈరోజు ఈ స్తోత్రానికి మకుటం,మంగళం లాంటి ముగింపు **దోహా** విశేషాలను తెలుసుకుందాం. 

చాలీసా ప్రారంభంలో రెండు దోహాలు ఉన్నట్లే, ముగింపులో ఈ ఒక్క దోహాతో తులసీదాసు గారు హనుమంతుని మంగళ స్వరూపాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.

**మంగళ దోహా**

 **పవనతనయ సంకట హరణ మంగళ మూరతి రూప |**

 **రామ లఖన సీతా సహిత హృదయ బసహు సుర భూప ||**

**ప్రతిపదార్థం:**

* **పవనతనయ:** వాయుపుత్రుడా!

* **సంకట హరణ:** కష్టాలను హరించేవాడా!

* **మంగళ మూరతి రూప:** శుభాలను కలిగించే మంగళకరమైన రూపం కలవాడా!

* **రామ లఖన సీతా సహిత:** శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు మరియు సీతాదేవితో కలిసి..

* **హృదయ బసహు:** నా హృదయంలో నివసించుము.

* **సుర భూప:** దేవతలకు రాజువైన ఓ హనుమా!

 **విస్తృత ఆధ్యాత్మిక వివరణ:**

**1. సంకట హరణ - మంగళ మూరతి:**

మనం ఎదుర్కొనే కష్టాలను (సంకటాలను) తొలగించడం ఒక ఎత్తైతే, ఆ స్థానంలో శుభాలను (మంగళాన్ని) నింపడం మరొక ఎత్తు. హనుమంతుడు కేవలం ఆపదలను పోగొట్టడమే కాదు, మన జీవితాన్ని మంగళమయం చేస్తాడు. అందుకే ఆయనను చూడగానే మనసులో ఒక తెలియని ప్రశాంతత, శుభము కలుగుతాయి.

**2. పరివార సమేత దర్శనం:**

హనుమంతుడు ఎక్కడున్నా అక్కడ రామలక్ష్మణులు, సీతమ్మ ఉంటారు.ఇక్కడ భక్తుడు హనుమంతుడిని తన హృదయంలో కొలువుండమని కోరుతూనే, "నీతో పాటు నీకు ప్రాణసమానులైన సీతారామలక్ష్మణులను కూడా తీసుకురా" అని వేడుకుంటున్నాడు. అంటే హనుమంతుడిని ఆరాధిస్తే మొత్తం రామ పరివారమే మన హృదయంలో కొలువై ఉంటుంది. ఇది అత్యున్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితి.

 **ముగింపు**

మంగళత్వమే ప్రకటింపబడి నీ రూపంగా వచ్చినది. మంగళమూర్తి అనగానే సర్వ శుభస్వరూపుడు అని భావం. మంగళవారపు పూజకు కూడా ప్రాధాన్యం చూపిస్తున్నారు. శనివారం, మంగళవారం కూడా హనుమదారాధనకు ప్రధానం. 

రామలక్ష్మణ సీతా సమేతుడవై నా హృదయంలో ఉండవయ్యా! 'సురభూప' అంటే - దేవతలకు ప్రభువైన ఆంజనేయా! నువ్వు దేవతలలో ఒకడవు కావు. సర్వదేవతాత్మకుడవనే భావాన్ని చూపించి "పరిపూర్ణత"ను చాటారు. హనుమాన్ చాలీసా ప్రారంభం గురువును స్మరిస్తూ జరిగితే, ముగింపు దైవాన్ని హృదయంలో ప్రతిష్టించుకోవడంతో జరుగుతుంది. మన హృదయం ఒక దేవాలయం కావాలని, అక్కడ హనుమంతుడు కాపలాదారుడిగా, సీతారామలక్ష్మణులు దైవాలుగా ఉండాలని ఆయన ఆకాంక్షిస్తు ...

 'హనుమాన్ చాలీసా' పూర్తి చేశారు

ఇంతటితో హనుమాన్ చాలీసాలోని ప్రతి పదం అర్థం తో మనం పూర్తి చేసుకున్నాం. ఈ 42 రోజుల ప్రయాణం మీ ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు,ఎంతో కొంత దోహదపడిందని నమ్ముతున్నాను.ఈ ప్రయాణంలో తప్పులు ఉంటే మన్నించగలరు.ఇదంతా శ్రీరామ చంద్రుని అనుగ్రహం తప్ప నాదేమి లేదు. సహకరించిన మీ అందరికీ ధన్యవాదాలు. 

భారతదేశానికి సీతారామాంజనేయ అనుగ్రహం లభించుగాక! సనాతన ధర్మం రక్షింపబడుగాక!

*ఆంజనేయాయ రామసేవాధురంధరాయ వాయుపుత్రాయ హనుమతే మంగళమ్*

సర్వం శ్రీరామచంద్ర పాధచరణార్పణమస్తు 

స్వస్తి🙏🙏🙏🙏🙏

**జై శ్రీరామ్! జై హనుమాన్!**

🙏🌹

*బలం విష్ణో ప్రవర్ధతాం🙏*

         *🌷సేకరణ🌷*

      🌹🌷🍁🍁🌷🌹

        *న్యాయపతి వేంకట*

       *లక్ష్మీ నరసింహా రావు*

🙏🍁🙏🍁🙏🍁🙏🍁🙏